تبلیغات
علم محیط زیست

علم محیط زیست
محیط زیست برای همه 
قالب وبلاگ
نویسندگان
نظر سنجی
به نظر شما عامل اصلی آلودگی هوا درشهرهای بزرگ ایران چیست؟




ابر برچسب ها

اکولوژی و رفتار

پلنگها جانورانی ساکت و بی سر و صدا هستند و مخفی کارانه زندگی می کنند. این جانور بطور شگفت انگیزی در مناطقی که بعید به نظر می رسد جانوری با چنین جثه ای بتواند مخفی شود، می تواند خود را به سادگی ازنظرها پنهان نماید. غذای این جانور می تواند هر چیزی باشد، از سوسک تا اِلاند. در هر جایی می تواند پناه بگیرد، از بوته های پراکنده تا غارهای کوچک. در صحرای کالاهاری پلنگها در هر 10 روز فقط یک بار برای نوشیدن آب به آبشخورها می آیند. با اینکه به نظر نمی رسد برای زندگی در برف سازگار باشند، در چین و روسیه پلنگ در دمای پایین تر از صفر درجه به مدت طولانی دوام می آورند. دو عامل اصلی برای پلنگها در هر جایی می تواند محدودکننده باشد: الف) حضور رقبا و ب) حضور انسان. در بسیاری از مناطق، پلنگها با طعمه خواران بزرگ جثه دیگر همزیست هستند.  در آفریقا شیر و کفتار خالدار و در آسیا، ببر و سگ وحشی. همه این جانوران قادر به کشتن پلنگها و تصاحب لاشه شکارشان هستند، لذا به منظور همزیستی با این جانوران، پلنگها به انواعی از گریزگاه نیاز دارند. به علاوه، تا زمانیکه مورد آزار قرار نگرفته و امنیت دارند در نزدیکی انسانها می توانند زندگی نمایند. در ایران نیز گرگ ها را باید رقیب طبیعی اصلی این جانور به شمار آورد، بطوریکه دسته های گرگ در برخی مناطق مشاهده شده که به پلنگها حمله نموده و لاشه شکار آنرا ربوده اند.

عموما بر این عقیده اند که پلنگها عمدتا شبزی هستند، البته این عقیده در برخی مناطق که پلنگها به شدت شکار شده یا از دست انسان به ستوه آمده اند، صدق می کند. گزارش شده که در مناطقی که ببر و شیر زندگی نمی کند، پلنگها کمتر شب فعال و فعالیت بیشتری روی زمین دارند که مثال مشهود آن، کشور جزیره ای سری لانکاست که رؤیت پلنگ در روز کاملا طبیعی است. در کالاهاری پلنگها در شب حرکت می کنند اما در خلال ساعات اولیه شب و دوباره قبل از طلوع آفتاب پی در پی استراحت می کنند. در مقابل پلنگها در بیابانهای جودین در جنوب فلسطین به ندرت در شب شکار می کنند، بجز زمانی که به دنبال شکار تشی یا گربه در نزدیکی سکونتگاه های انسانی باشند. طعمه عمده پلنگ در این منطقه، هایراکس و کل و بز بوده که روزفعال می باشند که طبیعتا باعث می شود پلنگها نیز روزفعال باشند. در جنوب کیپ آفریقا پلنگها عمدتا روززی اند و اوج زمان حرکتی آنها در اواخر  صبح و دوباره در اواخر بعدازظهر یا اوایل عصر می باشد. آنها از اواسط شب تا بعد از طلوع آفتاب به استراحت می پردازند. تجزیه و تحلیل سرگین پلنگها از چهار منطقه در کوه های کیپ نشان داده آنها به شدت از هایراکس صخره ای که روزفعال بوده و در شب قابل دسترس نیستند، تغذیه نموده اند. سایر طعمه های موجود در این منطقه که عموتا شامل آنتلوپ های کوچک جثه است نیز روزفعال هستند.

نصب گردندبندهای رادیویی بر گردن یک پلنگ نر و ماده و پایش آن در پناهگاه هوای خاخائنگ Huai Kha Khaeng در تایلند نشان داد که هر دو طی شب و روز حرکت کرده و هر دو حدود 49 تا 67 درصد زمان شبانه روز را فعال بوده اند. الگوی مشابهی نیز در میان پلنگهای پارک ملی کائنگ کراچان Kaeng Krachan تایلند مشاهده شد. این الگو و شدت فعالیت بطورچشمگیری با بیشتر مشاهدات صورت گرفته از پلنگها تفاوت داشت. اگرچه یک ماده پلنگ همراه با توله هایش در پارک ملی چیتاوان در 75% اوقات فعال بود. البته در پناهگاه هوای خاخائنگ Huai Kha Khaeng جمعیت ببر اندک و در پارک ملی کائنگ کراچان Kaeng Krachan اصلا ببری وجود ندارد که شاید تفاوت الگوهای فعالیت را توضیح دهد. به علاوه، میزان فعالیت بالای این پلنگها ممکن است با میزان پایین جمعیت طعمه های بزرگ و متوسط جثه رابطه داشته باشد که پلنگها را ناگزیر از صرف زمان بیشتری برای یافتن غذا می نماید.

 

پلنگ‌های قلمروطلب!

پلنگ‌ها جزء جانورانی هستند که از محدوده ای بنام قلمرو در برابر سایر همنوعان خود دفاع می کنند. اندازه قلمرو پلنگ‌ها در شرایط عادی بین 5 تا 50 كیلومتر مربع در نوسان است؛ اما ممكن است از این مقدار هم فراتر رود. به طور كلی اندازه قلمروی پلنگ‌ها به عوامل مختلفی چون جنسیت، سن، غنی بودن محل زندگی از لحاظ طعمه و حضور یا عدم حضور شكارچیان بزرگ دیگر در آن بستگی دارد. پلنگ نری در منطقه حفاظت شده بافق یزد، طی 6 ماه در سال 1386، محدوده ای به وسعت 67000 هکتار را تحت پوشش خود قرار داد که این یافته بواسطه وجود یک گردنبند مجهز به GPS روی گردن آن بدست آمد. در سال 1386 از پلنگ ماده ای نیز در اکثر بخشهای پارک ملی 6000 هکتاری ساریگل در نزدیکی شهرستان اسفراین که دوربین های تله ای در آن نصب شده بود، عکس گرفته شد. معمولا قلمرو نرها بزرگتر از ماده ها بوده و قلمرو چند ماده را در برمی گیرد.

پلنگ‌ها به طور مداوم به مرزهای این قلمرو سركشی می‌كنند و با علائم و نشانه‌های مختلف سرتاسر مرزهای قلمروشان را نشانه گذاری می‌كنند. این علائم به دو گروه علائم بصری، علائم وابسته به بویایی و همچنین علائم صوتی تقسیم می‌شوند. علائم بصری شامل پشته كردن خاك، سرگین و همچنین در مناطق پر درخت، پنجه كشیدن بر روی درختان هستند. علائم وابسته به بویایی نیز شامل ادرار با حجم كم است كه بر روی جای پنجه‌كشی روی درخت و بر روی محل پشته كردن خاك و یا روی قسمت‌های انتهایی گیاهان و بوته‌ها، اسپری می‌شود. غرش کردن نیز نوع دیگری از علائم صوتی است که به سایر پلنگها هشدار می دهد "از قلمرو من بیرون برو"، البته این اتفاق اگر در فصل جفتگیری رخ دهد برای دعوت از ماده ها نیز صورت می گیرد. گاهی اوقات پلنگ‌ها برای تاكید بیشتر از تلفیق این علائم استفاده می‌كنند. پلنگ‌ها به صورت مرتب حدود قلمروی خود را دائما‍ً مشخص می‌كنند و مسیرهای استراتژیك را از لحاظ طعمه مورد بررسی قرار داده و به این شكل تمام قلمرو را مورد بازدید قرار می‌دهد.

 

عادات غذایی

پلنگ‌ها به نسبت سایر گربه‌سانان دارای قدرت شكارگری بالایی می‌باشند. آن‌ها به علت قدرت بینایی بسیار خوبی که دارند، برخلاف سگ‌سانان كمتر شكار را از روی بو تعقیب می‌كنند. آن‌ها با  كمین كردن در مسیر طعمه، همراه با دویدن و پرش ناگهانی آن را شكار می‌كنند. علاوه بر بینایی بسیار قوی خصوصیت‌های منحصر به فردی نیز دارد. مثلا قسمت زیرین و بخش داخلی پاهای پلنگ از موهای نرمی پوشیده شده است كه موجب می‌شود صدای پای او به هنگام گام برداشتن كاملا خفه شود و به راحتی, بدون اینكه طعمه متوجه شود، به آن نزدیك شود.

داخل گوش‌های پلنگ پوشیده از موهای ریزی است كه حساسیتی فوق‌العاده‌ای نسبت به جریان باد دارد. این موها كوچك‌ترین تغییر جهت باد را مشخص می‌كند و پلنگ می‌فهمد كه در صورت تغییر ندادن مسیر، طعمه بوی او را می‌فهمد و فرار می‌كند. این توانایی است كه شیرها از داشتن آن محرومند.



پلنگها طعمه خوارانی فرصت طلب هستند و به محض مواجهه با جانوران آسیب پذیر به آنها حمله می کنند. در کالاهاری ردپاها حاکی از آن هستند که پلنگها معمولا طعمه های کوچک را بدون کمین یا تعقیب آگاهانه شکار می کنند. در سرنگتی نیز گزارش شده که پلنگها در میان بوته های کوچک به دنبال جانوران کوچک گشته و هر جانور کوچکی که از میان آنها به بیرون می جهد را شکار می کنند.

در واقع، پلنگها هرچه بتوانند بگیرند را شکار می کنند. با اینکه در بسیاری از مناطق رژیم غذایی پلنگها عمدتا از پستانداران کوچک تا متوسط جثه تشکیل یافته (5 تا 45 کیلوگرم)، ولی توانایی آنها برای شکار جانوران بسیار کوچک جثه به آنها اجازه می دهد که در جاهایی که طعمه های بزرگ جثه سالهاست که از بین رفته اند نیز بتوانند بقای خود را حفظ نمایند. پلنگها از گستره وسیعی از طعمه ها با اندازه های متفاوت شکار می کنند و نسبت به سایر گربه سانان، رژیم غذایی متنوع تری دارند. در رژیم غذایی پلنگها در جنوب صحرای بزرگ آفریقا، حداقل 92 نوع طعمه مختلف ثبت شده است. بطور مثال در سرنگتی 137 لاشه شکار پلنگی که مورد بررسی قرار گرفته بودند، مربوط به 31 گونه طعمه مختلف بود، درحالیکه 1180 لاشه شکار شیر تحت بررسی توانسته بودند فقط 22 گونه را شکار نمایند. بطورکلی رژیم غذایی پلنگ در هر منطقه نشان دهنده فهرست طعمه های قابل دسترس در آن منطقه می باشد. در مقایسه ببر فاقد سازگاری غذایی و زیستگاهی بالای پلنگ بوده و همین عدم توانایی باعث گردیده که در خیلی از مناطقی که زیستگاه آن ازبین رفته و طعمه های اصلی آن نابود شده است، خود آن نیز منقرض گردد.

پلنگها اگر بتوانند از پرندگان هم تغذیه می کنند، پرندگانی مانند کبوتر، کبک، مرغ شاخدار، قرقاول، کرکس و حتی شترمرغ. خزندگان، دوزیستان، بی مهرگان و حتی مواد گیاهی نیز از نظر پلنگ دور نمی ماند. در ایالت گوجارات هندوستان، مشاهده شده که پلنگها تعداد زیادی هندوانه خورده اند. مانند سایر گربه سانان، پلنگهای هر منطقه ممکن است در شکار یک نوع طعمه خاصی رجحان و تبحر داشته باشند. این ویژگی های فردی ممکن است به واسطه یادگیری و تجربه حاصل شود. مثلا در سرنگتی مشاهده شده که یک پلنگ طی 21 روز، 11 شغال شکار کرده است. در کالاهاری، یک پلنگ نر به صورت تخصصی تشی را در زمان خروج از لانه شکار می کرده و 4 بار در 12 روز این کار را انجام داده است. در مناطقی که پلنگها در نزدیکی سکونتگاه های انسانی زیست می کنند، رژیم غذایی شان غالبا شامل سگ، گربه و دام اهلی مانند گوسفند، بز، گوساله و خوک می شود. مواردی از کشتار بیش از حد گاهی اوقات درمورد دامهای اهلی رخ می دهد و در هر بار ممکن است توسط پلنگها جانوران زیادی کشته شود (مثلا بیش از 10 در یک شب) درحالیکه تنها معدودی از آنها را واقعا می خورد. در ایران چنین مواردی تنها در برخی مناطق جنوبی کشور رخ داده است.

به نظر می رسد که در اغلب زیستگاه ها، رژیم غذایی پلنگها از تراکم نسبی طعمه های سم دار پیروی نموده و فراوانترین گونه  اصلی ترین طعمه شان است. درعین حال، ممکن است پلنگها رجحانهایی را به رده های سنی و جنسی خاصی نشان دهند، نه فقط در مورد طعمه های اصلی شان، بلکه همچنین درمورد گونه های دیگر به واسطه تغییر در آسیب پذیری، تولد نوزدان و تغییرات فصلی در ساختار زیستگاه. بطورمثال در پارک ملی ناگاروهول هندوستان، پلنگها به آسانی گوزنهای خالدار فراوان را شکار می کنند، ولی نرهای یک ساله را بیش از نسبتشان به قابلیت دسترس آنها می گیرند. در کروگر نیز پلنگها ایمپالاهای جوان نر را بیش از آنچه انتظار می رفته شکار کرده بودند و به صورت معنی داری بیشتر در فصول خشک شکار شده بودند تا در فصول بارانی. همچنین پلنگها در کروگر بطور انتخابی ایمپالاهای ماده پیرتر را شکار کرده بودند. در جنوب کالاهاری، پلنگها ارجحیت معنی داری را به اسپرینگ باکهای نر نشان دادند. در ایران، پلنگها عمدتا قوچ ها و کل ها را شکار می کنند و معمولا این تلاش آنها بر روی افراد بالغ متمرکز است. دلایل متعددی برای این رفتار پلنگها بیان شده است. به عنوان مثال، ماده ها همیشه هشیارتر از نرها بوده و چابکتر از آنها هستند. به علاوه نرها، بخصوص جوانترها بیشتر توسط بالغ ها به حاشیه گله رانده می شوند که البته در این حالت بیشتر در معرض خطر شکار شدن هستند.

در ایران، مطالعات متعدد نشان داده که پلنگها از جانوران متنوعی تغذیه می کنند، به عبارت دیگر کمتر جانوری در زیستگاه پلنگ ایرانی است که طعمه آن نشود. در منوی غذایی پلنگ ایرانی می توان گونه های زیر را مشاهده نمود:

1.                  قوچ و میش
2.                  کل و بز
3.                  آهو
4.                  پایکا
5.                  روباه
6.                  گرگ
7.                  سگ اهلی
8.                  گاو
9.                  گوسفند و بز اهلی
10.              اسب و الاغ
11.              شتر
12.              مرال
13.              شوکا
14.              گراز
15.              تشی
16.              جوندگان


در منطقه البرز مرکزی شمالی، مطالعات نشان داد که علی رغم تنوع در رژیم غذایی، پلنگها کل و بزها را بیش از هر طعمه دیگری "ترجیح می دهند". در ماهی سراهای نزدیک تهران، پلنگی را به کرات دیده اند که به انبار غذای ماهی ها دستبرد می زده است. در بسیاری از مناطق مانند تندوره، سالوک و ساریگل، بقایای پایکا به وفور در سرگین پلنگها یافت می شود. در لاشه گشایی یک ماده پلنگ جوان در پارک ملی گلستان، مقادیر زیادی تیغ تشی در روده جانور مشاهده گردید، بدون آنکه حتی کوچکترین زخمی ایجاد نماید. علاقه پلنگ به سگ بسیار معروف است و در مناطق مختلف این جانور سگ گله را کشته و با خود می برد. در منطقه آریز بافق، تابحال چند مورد حمله پلنگ به شتر، حتی شترهای نر بزرگ دیده شده است. در یک مورد، محیط بانان وقتی به لاشه شتر نزدیکی می شوند، پلنگی را می بینند که از دل آن شتر بزرگ بیرون آمد و فرار کرد. در ارتفاعات البرز، حتی بقایای زباله در سرگین پلنگها بدست آمد. در خیلی از مناطق، پلنگها حتی از گیاه هم تغذیه می کنند. یافتن سنگ و خاک نیز در بقایای سرگین پلنگها نیز رایج است. ولی بقای بلندمدت پلنگ در هر منطقه ای عمدتا منوط به حضور کل و بز و قوچ و میش است.

در مناطق جنگلی، پلنگ گاهی اوقات لاشه شکار خود را به بالای درختان می برد که این کار را احتمالا برای جلوگیری از سرقت لاشه شکار توسط خرسها انجام می دهند. مواردی از این رفتار در مناطق مختلف مشاهده شده که لاشه شوکا، سگ و حتی دام اهلی را بالای درخت برده است.

عای رغم آنکه گاهی اوقات پلنگ برای سیرنمودن شکم خود چاره ای جز حمله به دامهای اهلی ندارد، ولی در میان بسیاری از دامداران نوعی حس احترام به پلنگ دیده می شود. اکثر دامداران، پلنگ را دارای "مرام مردانه" می دانند، چراکه برخلاف گرگ که در مواجهه با گله دام چندین رأس را می کشد، ولی تنها یکی را می برد، پلنگ خیلی آرام تنها یک رأس را شکار کرده و همان را می برد و چندین روز را با همان سر می کند. ازهمین رو، در مقایسه با گرگ، اکثر دامداران تحمل پذیری بسیار بیشتری نسبت به پلنگ دارند، چون معتقدند "مردانه تنها یک گوسفند را برای سیرنمودن شکم خود می برد که قابل تحمل است".


[ شنبه 7 خرداد 1390 ] [ 10:00 ب.ظ ] [ مریم رجائی ]
نظرات
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ


آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب

  • علمیه
  • معنوی
  • ضایعات